दीक्षान्त समारोहको दिनको उत्साहलाई शब्दमा वर्णन गर्न गाह्रो छ । टाउकोमा छत्रे टोपी, ज्यानभन्दा लामो झिल्के गाउन र हातमा प्रमाणपत्र लिएर साथीहरूको भीडमा रमाउँदै नाच्नु, त्यो क्षणको खुसीलाई जीवनभर सम्झन लायक बनायो ।
गाउन हल्लाउँदै, प्रमाणपत्र झल्काउँदै, साथीहरूको तालमा उफ्रँदै, त्यो दिनको उत्सवजस्तो अर्को कहिल्यै भएको थिएन । तर त्यो उत्साह क्षणिक मात्रै रहेछ । दीक्षान्त समारोहको रमाइलो सकिएपछि, वास्तविकता भने त्यसको पूर्णत: विपरीत थियो ।
दीक्षान्तपछि पहिलो झड्का
सपना थियो- पढाइ पूरा गरेर प्रमाणपत्र लिनेबित्तिकै राम्रो जागिर पाइहाल्छु । तर प्रमाणपत्रले मात्र जागिर पाइँदैन भन्ने पाठ दीक्षान्तपछि नै सिक्न थालेँ । साथीहरूसँग तुलना गर्दा आफ्नै प्रमाणपत्र भारी भएको महसुस हुन थाल्यो । कोही सरकारी जागिरका लागि तयारी गर्दै थिए, कोही निजी कम्पनीका लागि आवेदन दिइरहेका थिए । कसैले विदेश जाने तयारी गरेका थिए । तर मेरो सोच अझै पनि “पढाइ अनुसारको जागिर खोज्नुपर्छ” भन्नेमा सीमित थियो ।
सरकारी जागिरे साथीको गुनासो
सरकारी जागिर खाएको साथी भेट्दा लाग्यो, उसको जीवन सुरक्षित छ । तर उसको गुनासो थियो, “जागिर पाइयो, तर तलबले गुजारा गर्न सकिन्न । केही तलमाथि गर्न नजान्दा परिवार पाल्नै गाह्रो हुन्छ ।”
निजी क्षेत्रमा काम गर्ने साथीको संघर्ष
अर्को साथीले प्राइभेट कम्पनीमा काम थालेको थियो । उसको गुनासो भने बेग्लै थियो । “काम त छ, तर तलब समयमै आउँदैन । कामको स्थिरता छैन, कहिले तलबी वृद्धि हुन्छ, कहिले छँटाइ हुने डर ।”
विदेशिएका साथीको भोगाइ
विदेशमा पुगेको अर्को साथीले भनेको सम्झन्छु । “यहाँ पैसा फल्ने रुख हुँदैन । तर देशमा जस्तो अस्वीकृतिको सामना गर्नु पर्दैन । काम गर्न लाज लाग्दैन । प्रमाणपत्र देशमा थन्काएर आएको छु, तर पैसा बचाउन मुस्किल छ ।”
पढाइ र व्यवहारको भिन्नता
दीक्षान्त समारोहमा प्रमाणपत्र हातमा लिएर खुसी मनाउँदा लाग्थ्यो- अब जीवनले नयाँ मोड लिन्छ । तर पढाइ र व्यवहारबीचको अन्तराललाई महसुस गर्न भने केही समय लाग्यो ।
पढाइ र कामबीचको तालमेलको अभाव
कलेजमा पढाइएको कुरा र काम गर्ने ठाउँमा चाहिने सीप प्राय: मिल्दैन । प्रमाणपत्रले ज्ञानको मापन गरेपनि, कामको क्षेत्रमा चाहिने अनुभव र व्यवहारिक ज्ञान अभाव भइरहन्छ ।
स्वरोजगारको चुनौती
सरकारले “प्रमाणपत्र धितो राखेर ऋण पाइन्छ” भने पनि, ऋण पाउनै गाह्रो । योजना माग्दा सोच्नै नसकिने जटिलता देखाइन्छ । पढाइमा स्वरोजगार बन्ने सीप कहिल्यै सिकाइएन ।
रोजगारीका असमान अवसरहरू
कसैलाई “अनुभव छैन” भनेर फर्काइन्छ । कसैलाई “पढाइले मात्र पुग्दैन, व्यवहारिक ज्ञान चाहिन्छ” भनिन्छ ।
दीक्षान्तको महत्व र वास्तविकता
दीक्षान्त समारोह भनेको यात्रा पूरा भएको होइन, यात्राको नयाँ सुरुवात मात्र हो । प्रमाणपत्रले खुसी दिन्छ, तर त्यो मात्र टिकाउ समाधान होइन । सीप, अनुभव र आफ्नो ज्ञानलाई व्यवहारमा लागू गर्न सक्ने क्षमता जीवनमा सफलता पाउन अपरिहार्य छ ।
भविष्यको सोचाइ
अहिले सम्झन्छु- दीक्षान्तको खुसी खासमा एउटा सुरुवातमात्रै हो । पढाइले नयाँ अवसरहरूको ढोका खोल्ने हो, तर त्यो ढोका आफैं खोल्नुपर्ने रहेछ । प्रमाणपत्र मात्रै होइन, सीप, अनुभव र व्यवहारिक ज्ञान पनि सँगै अघि बढ्नुपर्छ ।
आफ्नो मूल्यको पुन: मूल्यांकन
जागिर पाउनु वा विदेश जानु मात्र विकल्प होइन । आफ्नो सीपलाई नयाँ उचाइमा लैजान निरन्तर प्रयास गर्नुपर्छ । दीक्षान्तको उत्सव जीवनमा विशेष छ, तर त्यो क्षणलाई पछ्याएर आउने वास्तविकता झन् महत्वपूर्ण छ । त्यसैले दीक्षित हुने क्षणको उत्साहलाई जीवनभरको सफलता बनाउन ज्ञान र सीपलाई सँगै लैजानुपर्छ ।